ϟ AKTUELL2026 ED138: Wat de Kandidat fir de Status vun engem Zwergplanéit wierklech verréitE Magazin vu Lëtzebuerg 2. Nov. 2026
Lëtzebuergesch
LetzViewmag
LËTZEBUERG. D’GROUSSREGIOUN. D’WELT.En oppene Bléck.
Eng aner Perspektiv.
Weltraum

2026 ED138: Wat de Kandidat fir de Status vun engem Zwergplanéit wierklech verréit

An den Date vu Rubin entdeckt, taucht dëse wäite Kierper och an den Archiver vun TESS op. Seng Ëmlafbunn gëtt méi genee, mee seng Gréisst a Form mussen nach bestëmmt ginn.

De Vera C. Rubin-Observatoire am Chile virun engem orangefarwenen Himmel bei Sonnenënnergang.
Bildquell a Lizenz
NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory/NOIRLab/SLAC/AURA/H. Stockebrand — CC BY 4.0

Op den éischte Bléck ass 2026 ED138 just e Liichtpunkt ënner ville Stären. Interessant gëtt en, wann ee Biller vergläicht, déi zu verschiddenen Zäitpunkte gemaach goufen: Dëse Punkt beweegt sech. Astronome vum Vera C. Rubin-Observatoire hunn esou en Objet wäit baussen am Sonnesystem identifizéiert, deen de 27. Oktober 2026 bekannt gemaach gouf a vläicht an d’Famill vun den Zwergplanéite kënnt. Mee d’Entdeckung léisst zwou kloer getrennte Froen op: Wou ass dësen Objet, a wéi grouss ass en tatsächlech?

Op déi éischt Fro ginn al Biller schonn eng Äntwert a maachen et méiglech, seng Bunn nozevollzéien. Déi zweet bleift op. Tëscht enger iwwerzeegender Detektioun an der kierperlecher Beschreiwung vun enger Welt läit nach Aarbecht — an dat mécht dës Entdeckung genee esou interessant.

Eng rezent Entdeckung an alen Biller

Den 13. Oktober ënnersicht de Matthew Holman vum Center for Astrophysics | Harvard & Smithsonian Date vu Rubin mat engem Programm, deen hien zesumme mam Kevin Napier entwéckelt huet. Hie sicht no Weeër, fir verspreet Detektiounen ze verbannen: Kënne verschidde Punkten, déi zu verschiddenen Zäitpunkte festgehale goufen, zum selwechte beweeglechen Objet gehéieren? Eng Kombinatioun fält him op. Hir Distanz an hir Hellegkeet deiten op e Kierper hin, dee fir seng Aart ongewéinlech grouss ass.

De Mario Jurić fënnt duerno weider Observatiounen an den Archiver vum Observatoire. Am Ganze gouf den Objet mam Simonyi-Teleskop vu Rubin drësseg Mol iwwer zwanzeg Nuechten tëscht dem 4. Mäerz an dem 11. Juli 2026 opgeholl. Biller vun der DECam-Kamera um Blanco-Teleskop am Chile erlaben et, bis op 2016 zeréckzegoen. D’Ukënnegung ass nei; en Deel vum Liicht, deen dëst erméiglecht huet, war also schonn zënter zéng Joer opgeholl. Den Observatoire beschreift dësen Zäitverlaf am Detail.

Firwat war en esou hellegen Objet bei de Sichaarbechten entgaangen?

De Begrëff „hell“ brauch hei eng Präzisioun. Dat heescht net, datt een 2026 ED138 einfach mat bloussem A gesäit. An hirer Etüd, déi den 28. Oktober agereecht gouf, zielen den Holman a seng Mataarbechter en zu den zéng bekanntsten transneptuneschen Objeten, déi intrinsesch am hellsten sinn: e Verglach, bei deem d’Distanz berücksichtegt gëtt. „Transneptunesch“ bezeechent en Objet, deem seng Bunn iwwer d’Neptun eraus läit.

Den Himmel gouf net iwwerall mat där selwechter Déift an och net zur selwechter Zäit ënnersicht. D’Auteure weisen, datt 2026 ED138 wäit am südlechen Himmel läit, an enger Richtung, déi mat Stäre vun der Mëllechstrooss iwwerfëllt ass. E puer fréier Sichaarbechten hunn dës Géigend net erreecht; anerer hunn déi dicht besate Stärefelder evitéiert. Eng Regioun kann fotograféiert gi sinn, ouni datt een do en Objet erkannt huet, dee sech beweegt.

D’Schwieregkeet ass änlech wéi bei engem Gesiicht, dat een op verschiddene Fotoe vun enger Mass vu Leit sicht: Et muss een et eraushiewen an duerno feststelle, ob et op de verschiddene Biller wierklech déi selwecht Persoun ass. Fir d’Astronome ass d’Beweegung e wichtegen Hiweis. De Bäitrag vu Rubin läit also och an der Veraarbechtung vun den Observatiounen, net nëmmen an der Leeschtung vun engem Teleskop. D’Limitte vun de fréiere Sichaarbechte ginn an der Entdeckungsétude, besonnesch an der Sektioun IX beschriwwen.

Tëscht 600 an 1 500 Kilometer: eng Estimatioun, déi ee muss verstoen

Déi annoncéiert Spaannbreet léisst een direkt un eng Kugel denken. D’Fuerscher hunn awer kee Scheif mat engem Duerchmiesser vu 600 bis 1 500 Kilometer op enger detailléierter Foto gemooss. Si ginn vun der Hellegkeet vum Objet aus a stellen Hypotheesen doriwwer op, wéi vill Liicht seng Uewerfläch zeréckspigelt; dës Eegenschaft heescht Albedo.

Bei vergläichbarer Distanz kann e relativ klengen, awer staark reflektéierende Kierper grad esou vill Liicht zeréckwerfen ewéi e méi groussen an däischteren. Ouni seng Reflektivitéit ze kennen, kann een aus senger Hellegkeet also keen eenzegaartegen Duerchmiesser ofleeden. D’Etüd berechent ongeféier 612 Kilometer bei enger Albedo vun 0,25, 968 Kilometer bei 0,10 an 1 530 Kilometer bei 0,04. Dat sinn dräi Hypotheesen iwwer d’Uewerfläch, déi op déi selwecht Liichtmoossung ugewannt ginn, an net dräi widderspréchlech Miessunge vu senger Gréisst.

D’Auteure halen eng Gréisst tëscht 612 an 968 Kilometer fir méi warscheinlech, loossen awer och méi breet Méiglechkeeten op. Si betounen och, datt d’Zesummesetzung vun der Uewerfläch nach onbekannt ass. Nëmmen deen héchste Wäert erauszegräifen, géif d’Onsécherheet ausblenden, déi dem Resultat seng Bedeitung gëtt. Dës Ënnerscheeder ginn an der Sektioun iwwer d’Gréisst an d’Albedo erkläert.

„Kandidat“ ass net nëmmen eng Fro vu Wierder

D’NASA erënnert drun, datt en Zwergplanéit ëm d’Sonn dréint an ongeféier ronn ass, awer seng Noperschaft op senger Ëmlafbunn net dominéiert, wéi dat bei Planéite de Fall ass. Ceres, Pluto, Haumea, Makemake an Eris sinn déi fënnef Objeten, déi d’International Astronomical Union aktuell an dëser Kategorie unerkennt. Dësen Ënnerscheed gëtt an hirem Dossier iwwer Zwergplanéiten erkläert.

Fir 2026 ED138 maachen déi a Fro kommend Dimensiounen eng Form plausibel, déi duerch seng eege Schwéierkraaft geformt gouf. Si beweisen dat awer net. D’Etüd betount, datt ënner anerem Informatiounen iwwer seng Form oder iwwer d’Variatioune vu senger Hellegkeet am Laf vu senger Rotatioun néideg wieren, fir en besser ze charakteriséieren. En Objet, deen definitiv entdeckt gouf, kann also trotzdeem eng provisoresch Klassifikatioun hunn: Dat sinn zwee verschidde Kenntnisstänn.

Et ass och keng Ukënnegung, déi d’Zuel vun de grousse Planéiten am Sonnesystem op néng eropsetzt. Et geet drëm, en zousätzleche wäit ewechleiende Kierper mat sengen Eegenschaften a senger Geschicht ze verstoen, ouni him virzäiteg eng definitiv Plaz an der Klassifikatioun zouzeweisen.

TESS entdeckt och Spuere vum selwechten Objet

Eng zweet Etüd, déi den 29. Oktober vum Te Han, dem Jeroen Audenaert an hire Mataarbechter agereecht gouf, analyséiert d’Archiver vum TESS-Satellit. Si fënnt 2026 ED138 a fënnef Observatiounsperioden tëscht 2019 an 2026 erëm, dovun der véier virun der Entdeckung. Et geet net einfach drëm, e kloer erkennbaren Punkt op engem Bild ze fannen: Den Objet ass ze schwaach, fir en an enger eenzeler TESS-Opnam ze lokaliséieren.

D’Equipe hëlt de Bäitrag vun de bekannte Stären eraus a setzt duerno Biller zesummen, andeems se se no der erwaarter Bunn verréckelt. Esou kann d’Signal vum beweegleche Kierper méi staark ginn. D’Positiounen, déi mat TESS ermëttelt goufen, bestätegen d’Bunn, déi op Basis vun den aneren Observatioune berechent gouf. Dës nei Dateserie bitt eng nëtzlech Kontroll, léist awer eleng d’Fro vum Duerchmiesser net. D’Method an hir Tester ginn an der TESS-Etüd beschriwwen. Bei dësen zwou Aarbechte handelt et sech ëm wëssenschaftlech Preprints; si musse mat hire methodesche Limitte gelies ginn.

Wat déi nächst Observatioune verännere kënnen

Fir déi méiglech Gréissten auserneenzeklammeren, ernimmen d’Fuerscher Miessunge vun der Wärmestralung oder eng Stärenokkultatioun: den Objet zitt virun engem Stär laanscht, deem säin temporäert Verschwannen Informatiounen iwwer seng Dimensioune liwwere kann. D’Liicht no senger Wellelängt ze ënnersichen, kéint och méi iwwer d’Natur vu senger Uewerfläch verroden. Dat sinn nëmme méiglech Miessmethoden, keng scho geséchert Resultater a keen garantéierten Observatiounsplang.

D’Bedeitung vun 2026 ED138 geet also iwwer seng méiglech Klassifikatioun eraus. Den Objet weist, datt eng Regioun, déi schonn observéiert gouf, nach ëmmer wichteg Objete fräiginn kann, wann nei Methode Biller matenee verbannen. Déi nächst Fortschrëtter wäerten sech u ganz konkreten Donnéeë weisen: enger méi genee bestëmmter Gréisst, enger Rotatiounskurv, Hiweiser op d’Zesummesetzung. Un dësen Elementer wäert een erkennen, wéi aus engem kloer identifizéierte Liichtpunkt eng besser verstanen Welt gëtt.

Foto: de Vera C. Rubin-Observatoire am Chile. NSF–DOE Vera C. Rubin Observatory/NOIRLab/SLAC/AURA/H. Stockebrand — Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Bleift oppe fir nei Perspektiven.Tous les articles Espace →

An där selwechter Rubrik