Rosa, gréng oder blo Faarwe kënnen op enger Wollek entstoen, ouni datt et reent an ouni datt Faarf am Spill ass. Dëse Phenomeen, Iriseieren genannt, hänkt dovun of, wéi winzeg Waasserdrëpsen oder Äiskristaller d'Liicht diffraktéieren. Fir en ze erkennen, muss een en vun zwee anere bekannte Schauspiller um Himmel ënnerscheeden: dem Reebou an dem Halo.
D'Liicht trennt sech an der Géigend vun den Drëpsen
D'Sonneliicht schéngt wäiss ze sinn, mee et setzt sech aus verschiddene Faarwen zesummen. An enger Wollek kann d'Liicht diffraktéiert ginn, wann d'Sonnestralen op kleng Waasserdrëpsen oder Äiskristaller treffen: Et verbreet sech a gëtt an der Géigend vun dëse Partikele gebéit. Déi verschidde Faarwe verbreeten sech net op déiselwecht Aart a Weis. Si trennen sech dann a Faarftéin, déi heiansdo un de Ränner oder an den dënne Beräicher vun der Wollek ze gesi sinn.
D'Gréisst vun de Partikelen ass wichteg. Dem neiséilännesche Wiederdéngscht MetService an der amerikanescher NOAA no kënnt Iriseiere méi liicht vir, wann d'Drëpsen oder Kristaller eng änlech Gréisst hunn, déi no bei der Wellelängt vum siichtbare Liicht läit. D'Wellelängt ass eng Eegenschaft vum Liicht, déi jee no Faarf variéiert. Wann d'Partikelen ongeféier déiselwecht Gréisst hunn, kënnen hir Effekter Faarwe produzéieren, déi een erkennt; wa se méi ënnerschiddlech grouss sinn, vermëschen d'Faarwen sech éischter.
D'Wollek muss och en Deel vum Liicht duerchloossen. Dënn oder entstoe Wolleke si besonnesch gëeegent: D'Liicht trëfft op e Gefüge vu Partikelen, ouni datt d'Déckt vun der Wollek den Effekt ganz verstoppt. D'NOAA nennt besonnesch Altocumulus, Cirrocumulus, Lenticulaire Wolleken a Cirrus als Zorten, bei deenen Iriseiere ka virkommen. Den Numm vun der Wollek eleng garantéiert awer net, datt de Phenomeen optrëtt: Och d'Duerchsichtegkeet an d'Verdeelung vun de Partikele si wichteg.
Iriseieren, Reebou an Halo: dräi Mechanismen, déi een ënnerscheede muss
D'Faarwe vun enger iriséierender Wollek kënnen un e Reebou erënneren, mee déi zwee Phenomeener entstinn net op déiselwecht Aart a Weis. Bei engem Reebou gëtt d'Liicht gebrach — et gëtt gebéit, wann et vun engem Medium an en anert iwwertrëtt —, an den Drëpse Reen reflektéiert an duerno beim Erausgoen nach eng Kéier gebrach. D'Geometrie vun dësen Drëpsen an d'Positioun vum Beobachter par rapport zur Sonn bestëmmen de siichtbare Bou.
Iriseiere dogéint ass mat der Diffraktioun vum Liicht duerch kleng Partikelen an der Wollek verbonnen. Et entstinn dacks Faarfflächen, déi no beienee leien, un de Ränner vun der Wollek, amplaz vun engem reegelméissege Bou. Reen ass net néideg. D'Faarftéin kënne pastellfaarweg oder méi markant sinn, jee no de Bedéngungen an der Verdeelung vun de Partikelen.
E Sonnehalo ass nach en anere Phenomeen. E weist sech meeschtens als Rank oder liichte Bou ronderëm d'Sonn a gëtt mat der Liichtbriechung an Äiskristaller a Verbindung bruecht. Iriseiere kann an der Géigend vun der Sonn optrieden, mee seng Faarwe si meeschtens méi onreegelméisseg a mat engem Deel vun enger Wollek verbonnen. Eng eenzel Foto geet net ëmmer duer, fir de Phenomeen mat Sécherheet ze identifizéieren: D'Form, d'Positioun um Himmel an déi ronderëm Wolleke liwweren Hiweiser.
Firwat dauert dëst Schauspill net laang?
Et musse gläichzäiteg verschidde Bedéngungen erfëllt sinn: eng genuch dënn Wollek, Partikelen an der passender Gréisst an eng gënschteg Geometrie tëscht der Wollek, dem Sonneliicht an dem Beobachter. Duerno beweegt sech d'Wollek a verännert sech. Hir Duerchsichtegkeet an d'Verdeelung vun den Drëpse ännere sech; d'Faarwe kënnen dofir séier optrieden oder verschwannen.
En Tëschefall, deen iwwer der Bambouseraie de Générargues am Gard gemellt gouf, illustréiert, wéi dës Bedéngungen zesummekommen. ICI Gard Lozère huet iwwer Biller bericht, déi eng Beobachterin op Météo Gard gedeelt hat, an de Phenomeen als Iriseieren bezeechent. Dëse lokale Bericht dokumentéiert en eenzelnen Tëschefall; déi physikalesch Erklärung baséiert dogéint op de Mechanisme vun der Diffraktioun, déi d'Wiederdéngschter beschreiwen. Déiselwecht faarweg Erscheinung soll net automatesch dem Iriseieren zougeschriwwe ginn, ouni d'Form an de Kontext vum Phenomeen ze berücksichtegen.
De Verglach mat enger Seefeblos kann hëllefen, sech faarweg Reflexioune virzestellen, mee e beschreift de Mechanismus vun iriséierende Wolleken net genee. Bei enger Blos entstinn d'Faarwen duerch Interferenzen an enger dënner Flëssegkeetsschicht: En Deel vum Liicht gëtt un de verschiddene Grenzflächen an där Schicht reflektéiert, an d'Liichtwelle verstäerke sech oder hiewe sech op, jee no hirer Wellelängt. An enger Wollek ass d'Erklärung, déi an de Virdergrond gestallt gëtt, d'Diffraktioun duerch d'Drëpsen oder d'Kristaller. Zwee Phenomeener kënnen dem A also änlech ausgesinn, ouni déi selwecht optesch Ursaach ze hunn.
Kucken, ouni direkt an d'Sonn ze kucken
Well Iriseieren an enger vun der Sonn beliichter Wollek optrëtt, kann et an enger Géigend no bei der Sonn ze gesi sinn. Dat ass awer kee Grond, direkt an d'Sonn ze kucken: Beim Observéieren an och beim Fotograféiere soll een d'Sonn net fixéieren. Am beschte konzentréiert een sech op déi faarweg Beräicher vun der Wollek a brécht d'Observatioun of, wann d'Sonn an d'Blickrichtung kënnt.
Iriseiere weist esou eng subtil Eegenschaft vum Liicht: Winzeg Partikelen, déi een eenzel bal net erkenne kann, kënnen änneren, wéi seng Faarwe sech verdeelen. Et ass weder e Reebou ouni Reen nach eng reng dekorativ Reflexioun. Et ass en Diffraktiounseffekt, deen siichtbar gëtt, wann d'Struktur vun der Wollek an d'Geometrie vun der Beliichtung et erlaben.
Referenzen
- « Iridescence : le spectacle rare et coloré observé au-dessus de Générargues » — ICI
- « Cloud Irisation » — MetService
- « What Are Rainbow Clouds? » — NOAA
Eng iriséierend Wollek, déi den 9. Januar 2019 zu Brampton am Ontario observéiert gouf. Archivfoto, déi net mam Tëschefall zu Générargues zesummenhänkt.
Fotografie: Gursach44 — Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.
