Um Limpertsbierg fält d’Villa Kutter net nëmme wéinst hirer Faarf op. Hir riicht Linnen, déi schmuel a verlängert Fënsteren an de flaachen Daach erzielen eng aner Geschicht vum Haus: manner u traditionell Formen gebonnen, méi op kloer Raumformen a Gebrauch ausgeriicht. Bei der rezenter Restauratioun gouf versicht, dës Identitéit erëmzefannen, ouni drop ze verzichten, d’Haus zu enger zäitgeméisser Wunneng ze maachen.
Hannert dem Numm vun der Villa stinn zwou Liewensweeër: dee vum Joseph Kutter, engem lëtzebuergesche Moler, dee vum däitschen Expressionismus gepräägt war, an dee vum Hubert Schumacher, dem Architekt, deen den Optrag krut, säin Haus ze entwerfen. Hire Projet gehéiert an eng Zäit, an där déi modern Architektur zu Lëtzebuerg Gestalt ugeholl huet, ouni datt Modernitéit an d’Zougehéieregkeet zur Bauhaus-Beweegung datselwecht bedeiten.
En Haus als moderne Projet entworf
1928 huet de Joseph Kutter beim Hubert Schumacher en Haus an Optrag ginn, esou RTL. De luca setzt den Ufank vum Bau op 1929 an déi warscheinlech Fäerdegstellung op 1931. De Moler, deen 1894 zu Lëtzebuerg gebuer gouf, zielt zu de wichtege Figuren an der Konschtgeschicht vum Land. De Schumacher entwerft eng Residenz an deem Stil, deen deemools als modern Architektur bezeechent gouf: geometresch Formen, kloer Linnen an eng Opmaachung duerch grouss Glasflächen. D’Villa Kutter gëtt als ee vun den éischte modernisteschen Haiser duergestallt, déi zu Lëtzebuerg gebaut goufen.
D’Bauhaus hëlleft, dës Sich anzuerdnen, geet awer net duer, fir all modernt Gebai ze klasséieren. D’Schoul, déi 1919 vum Walter Gropius gegrënnt gouf, huet Konscht, Handwierk an d’Gestaltung vum Liewensëmfeld matenee verbonnen. De Begrëff bezeechent souwuel eng historesch Institutioun wéi och, am allgemenge Gebrauch, eng Rei vu Formen, déi mat Einfachheet a Funktionalitéit verbonne ginn. Architekturhistoriker schwätzen och vun der „klassesch-modernistescher Architektur“, fir dës Zort vun Usätz ze beschreiwen. D’Villa gehéiert an dësen architektonesche Kontext; dat heescht net, datt si vun der Bauhaus-Schoul entworf gouf.
De Charakter vum Haus entsteet net duerch een eenzelt Zeechen, mee duerch d’Zesummespill vu verschiddenen Elementer: De flaachen Daach brécht mat der traditioneller Silhouette vun engem Wunnhaus, déi verlängert Fënsteröffnunge féieren d’Linne vum Gebai weider, an d’Verglasung prägt säi Bezuch zum Liicht. Dës Entscheedunge weisen eng bestëmmte Manéier, Wunnen ze gestalten, an net einfach eng Dekoratioun op engem gewéinlechen Haus.
D’Verännerungen hunn et méi schwéier gemaach, d’Original ze liesen
En Haus, an deem gewunnt gëtt, verännert sech. Iwwer d’Jore goufe verschidden Aarbechten un der Villa Kutter duerchgefouert, déi e puer vun hiren urspréngleche Charakterzich ofgeschwächt hunn. Fir erauszefannen, wat zum Projet vum Schumacher gehéiert huet a wat spéider dobäikomm war, duergaang et deemno net, en aalt Bild als Virlag ze huelen: Et huet missen d’Geschicht vum Gebai rekonstruéiert ginn.
Am Fiche vum Luxembourg Center for Architecture (luca) zur Restauratiounskonferenz steet, datt d’Diane Heirend, déi Enn 2019 mam Projet beoptraagt gouf, no Archivdokumenter gesicht an déi disponibel Quelle matenee verglach huet. Doduerch konnt eng net komplett Lëscht vun den Architekten zesummegestallt ginn, déi um Gebai geschafft hunn, an och vun de Verännerungen tëscht 1937 an 1981. D’Formuléierung „net komplett“ ass wichteg: D’Materialgeschicht vun engem Haus gëtt aus Spueren rekonstruéiert, an net onbedéngt all Etapp ass op déiselwecht Manéier dokumentéiert.
D’Recherche ass net bei den Archiven stoe bliwwen. Dem luca no goufen d’Ënnersichunge während de Bauaarbechte virugedriwwen, well d’Aarbechten et erlaabt hunn, d’Bausubstanz ze observéieren. D’Restauratioun gëtt esou zu enger Enquête op zwou Ebeenen: D’Dokumenter werfen Liicht op déi fréier Absichten, wärend d’Gebai selwer Hiweiser op d’Verännerungen an d’Materialie liwwert, déi tatsächlech do sinn.
Restauréieren heescht net afréieren
D’Diane Heirend huet d’Restauratioun Enn 2019 iwwerholl. No zwee Joer Recherche konnt d’Ekipp mat de Bauaarbechten ufänken, déi annerhallwe Joer gedauert hunn, esou de Bericht vum luca. D’Zil war dem Bericht no, d’Haus ze flécken an et ëm wichteg Elementer vu sengem ursprénglechen Ausgesinn ze ergänzen, an et gläichzäiteg an eng modern Wunneng ëmzewandelen. Zu de Charakteristiken, déi ervirgehuewe ginn, gehéiert déi gréisstendeels verglaste Fassad.
Dës duebel Ambitioun ënnerscheet d’Restauratioun vun enger Rekonstruktioun, déi alles genee wéi virdru wëllt hierstellen. E Privathaus bleift eng Plaz, déi benotzt gëtt: Et muss den aktuelle Besoine gerecht ginn, wärend seng architektonesch Entscheedungen a seng Geschicht erhalenswäert sinn. Reparéieren heescht also, ofweien. Wéi eng Elementer erlaben et, den urspréngleche Projet erëmzëerkennen? Wéi eng Verännerungen hunn hiren eegene historesche Wäert? Wéi kann een d’Gebai upassen, ouni dat ze verwëschen, wat et besonnesch mécht? D’Konferenz, déi de luca 2023 organiséiert huet, mat enger uschléissender Diskussioun mat Handwierker, déi um Chantier geschafft hunn, huet sech genee mat der Recherche an de Reparaturaarbechte befaasst.
D’Villa Kutter weist domat, datt d’Erhale vun engem moderne Gebai méi verlaangt wéi d’Fassad an en ugehollten ursprénglechen Zoustand zeréckzeféieren. Déi successiv Aarbechte sinn elo en Deel vun hirer Geschicht, och wann d’Restauratioun verschidden eelere Charakterzich nees hierstelle wëllt. De Projet, deen d’Heirend presentéiert huet, baséiert op den Archiven, der Observatioun vun der Bausubstanz an dem Kënne vun den Handwierker, fir dës Erënnerung mat enger zäitgeméisser Notzung ze verbannen.
Eng Mark am Landschaftsbild vum Limpertsbierg
Haut sinn kubesch Formen an der zäitgenëssescher Architektur nach ëmmer präsent. Trotzdeem huet d’Villa an hirer Noperschaft eng besonnesch Identitéit: Si ass en Zeie fir déi fréi Aféierung vu modernistesche Prinzipien am lëtzebuergesche Wunnengsbau a fir d’Verännerungen, déi eng aussergewéinlech Residenz dono gepräägt hunn.
Hiren Interessi läit an dëser Schichtung. Si ass mat engem Moler verbonnen, deen an der lëtzebuergescher Konscht eng wichteg Roll gespillt huet, mat engem Architekt, deen an den 1920er-Joren e modernt Haus entworf huet, an duerno mat enger Restauratioun, déi op der Ënnersichung vun den Archiven an dem Gebai berout. Fir d’Villa ze entdecken, kann een de Bléck op ganz konkret Detailer riichten: d’Proportioune vun de Fënsteröffnungen, d’Linne vum Baukierper an d’Plaz vun der Verglasung. Si féieren zu enger méi grousser, ëmmer nach aktueller Fro: Wéi kann een eng Architektur mat Patrimoinewäert weider benotzen, ouni hir Geschicht op e steift Bild ze reduzéieren?
D’Restauratiounskonferenz gouf vum luca zesumme mat DIANE HEIREND architecture & urbanisme am Kader vun den Europäeschen Denkmaldag 2023 organiséiert. Si ass eriwwer; well d’Villa Kutter e Privathaus ass, bedeit dës Presentatioun net, datt d’Gebai fir de Public op ass.
Referenzen
- RTL Today, « The story of Villa Kutter in Limpertsberg »
- Luxembourg Center for Architecture, « Réparer la Villa Kutter »
D’Villa Kutter um Limpertsbierg, entworf vum Hubert Schumacher.
Kredit: Laurent.Sandt — Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.
