De Geroch vu Jasmin ka fir eis fein sinn, obwuel ee vu senge Bestanddeeler bei héijer Konzentratioun richteg désagréabel gëtt. An engem Text, deen den 11. November vu France Culture mam Botaniker Marc Jeanson vum Muséum national d’Histoire naturelle publizéiert gouf, erënnert dëst Beispill drun, datt eise Genoss net duergeet, fir d'Gerocher vu Planzen z'erklären.
Déiselwecht Molekülle kënnen en Insekt leeden, enger Fliedermaus hëllefen, eng Fruucht ze fannen, oder Deel vun enger Chimie sinn, där hir Funktioun nach net ganz verstanen ass. Fir e Geroch ze verstoen, muss ee kucken, wat en ervirbréngt, wéi e sech verdeelt a wien e wouerhuele kann.
De Geroch entsteet duerch Molekülle, déi sech beweegen
Eng Planz brauch keng Bléi, fir e Geroch ze verbreeden. Flüchteg Molekülle kënnen aus dem Gewebe vu Blieder, Friichten, Holz, Schuel, Som oder Wuerzele fräigesat ginn an sech dann an der Loft verdeelen. „Flüchteg“ heescht hei, datt eng Substanz relativ einfach an d'Loft iwwergoe kann, fir bis bei en Organismus ze kommen, deen se wouerhëlt. Wann een e Blat knéckt oder eng Schuel opschneit, kann esou eng Mëschung vu Verbindunge fräigesat ginn, an net nëmmen eng eenzel Substanz.
Déi bedeelegt chemesch Famille si villfälteg: Terpener, aromatesch Verbindungen, Molekülle mat ënner anerem Stéckstoff oder Schwiefel. Dës Begrëffer bezeechnen Gruppe vu Substanzen, net eenheetlech Gerocher. E Geroch entsteet dacks aus enger Mëschung, där hir Zesummesetzung a Konzentratioun beaflossen, wat mir wouerhuelen. E Geroch, dee fir eng mënschlech Nues agreabel ass, weist also eleng nach net, wéi d'Mëschung op aner Organismen wierkt.
Wichteg ass den Ënnerscheed tëscht engem Signal an der blousser Präsenz vun engem Geroch. En ekologescht Signal dréit dozou bäi, bei engem aneren Organismus eng Reaktioun auszeléisen. Mee net all detektéierbar Molekül huet onbedéngt esou eng Funktioun. D'Wuerzele vum Vetiver enthalen zum Beispill vill Verbindungen, déi zu hirem hëlzenen an äerdege Geroch bäidroen. Déi biologesch Funktioun vun all dëse Substanzen ass nach net ganz verstanen. Dës Mëschung als Doft wouerzehuelen, geet net duer, fir ze weisen, datt si als Gerochsbotschaft déngt.
Firwat de Geroch vun engem Kadaver Insekten unzitt
Den Arum titan (Amorphophallus titanum) ass e markant Beispill fir e Gerochssignal. Säi grousse Bléiestand besteet aus ville klenge Bléien, déi ronderëm eng zentral Achs, de Spadix, arrangéiert sinn, ëmgi vun enger Spatha. Et handelt sech also net ëm eng eenzel Bléi, och wann ee meeschtens dovu schwätzt, datt d'Planz bléit.
De Geroch vun dëser Planz erënnert u verrotend Déierematerial. Insekten, déi mat Kadaveren oder Exkrementer a Verbindung stinn, kënnen doran Hiweiser op eng Plaz fannen, wou si hir Eeër leeë kënnen. Si kommen net, fir der Planz bei hirer Reproduktioun ze hëllefen: Si reagéieren op Signaler, déi si un eng Ressource erënneren, déi fir hiren eegene Liewenszyklus nëtzlech ass. Wann e puer vun hinnen de Bléiestand besichen, droen si Pollen mat sech. D'Bestëbsung ass d'Folleg dovun fir d'Planz, net dat, wat d'Insekt erreeche wëll.
D'Hëtzt vum Spadix dréit dozou bäi, datt sech déi richtend Molekülle verdeelen. De Chicago Botanic Garden schreift, datt d'Spëtzt wärend der Bléi eng Temperatur erreecht, déi no bei där vum mënschleche Kierper läit, an datt dës Hëtzt d'Verdonstung, also den Iwwergang vun de Substanzen an d'Loft, begënschtegt. Hie beschreift och, datt de Geroch owes an an der Nuecht méi intensiv gëtt an am Laf vum Moien nees ofhëlt.
D'Wierkung kann un e Köder erënneren: De Geroch erënnert un eng Ressource, déi d'Insekten sichen, obwuel d'Planz kee verrotend Déier ass. D'Planz „entscheet“ net, si ze täuschen. Am Laf vun der Evolutioun kënnen eenzel Planzen, deenen hir Gerochseegenschaften zu bestëmmte Besich féieren, méi zur Reproduktioun vun hirer Aart bäidroen. Dat ass d'Resultat vun der Selektioun, keng Absicht vun der Planz.
Aner Gerocher begleeden d'Verbreedung vum Som
D'Bezéiungen tëscht Planzen an Déieren hale net bei de Bléien an de Bestëbsser op. Bei verschiddenen tropesche Pefferplanze vun der Gattung Piper fannen fruuchtfriessend Fliedermais reif Friichten ënner anerem duerch hire Geroch. Wann si dës Friichte friessen, kënne si duerno de Som verbreeden. Dat ass eng aner Etapp am Liewenszyklus vun der Planz: Bei der Bestëbsung gëtt Pollen iwwerdroen, wärend d'Verbreedung stattfënnt, wann de Som wäit vun der Planz ewech transportéiert gëtt, vun där e staamt.
Bei dëser Interaktioun spillt also eng Eegenschaft vun der Fruucht eng Roll dobäi, datt si engem Déier begéint, dat hire Som transportéiere kann. Wann Déieren, déi d'Fruucht friessen, déi fräigesat Molekülle wouerhuelen, kënnen dës zur Verbreedung vum Som bäidroen; d'natierlech Selektioun kann dann am Laf vun de Generatioune Charakteristike begënschtegen, déi mat dëser Interaktioun zesummenhänken.
Eis Nues eleng verréit net, wat e Geroch bedeit
E Geroch, deen enger Persoun vertraut oder agreabel ass, ass net onbedéngt dee selwechten, deen en Insekt oder eng Fliedermaus als Hiweis benotzt. Ëmgedréint kann e Geroch, dee mir als ofstoussend empfannen, fir verschidden Insekten mat enger Plaz verbonne sinn, wou si hir Eeër leeën, oder mat enger Ressource. Eis Nues seet eis, wéi mir d'Mëschung erliewen, net wéi eng Funktioun si an der Ëmwelt huet.
Fir ze verstoen, wat e Geroch bewierkt, muss een also kucken, wien en detektéiere kann, ënner wéi enge Bedéngungen a mat wéi enger observéierbarer Folleg. De Geroch vun enger Planz kann eng Roll an enger Interaktioun spillen, zu méi wéi enger Funktioun bäidroen oder schwéier ze deiten bleiwen. Tëscht enger Molekül, déi sech verdeelt, engem Déier, dat se erkennt, an engem Pollenkär oder engem Som, dee transportéiert gëtt, verbënnt d'Gerochsekologie verschidde Momenter am Liewe vun de Planzen, ouni all Geroch op eng eenzeg Botschaft ze reduzéieren.
Referenzen
Den bannenzegen Deel vum Bléiestand vun engem Arum titan am botanesche Gaart vun der Universitéit Bonn, den 28. Mäerz 1997. Archivfoto.
Foto © W. Barthlott — Amorphophallus titanum (Araceae) Titan Arum, Foto © W. Barthlott, Bot.Gard. Bonn — Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0.
